side.png, 340B

Rozważania (tzw. Dialogi konfucjańskie) 《論語》

Od tłumacza

Rozważania 《論語》 (Lún Yǔ) to zbiór maksym Konfucjusza (551-479 p.n.e.) lub jego uczniów oraz zapis niektórych rozmów między nimi. Oryginał nie jest pisany wierszem. Forma niniejszego przekładu jest tylko moim pomysłem; treść jest jednak jak najbardziej oryginalna :)

Obecnie (2011) istnieje tylko jeden (o ile mi wiadomo) przekład tego zbioru na język polski, który ukazał się drukiem:

Dialogi konfucjańskie, Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1976, tłumaczenie: Krystyna Czyżewska-Madajewicz, Mieczysław Jerzy Künstler, Zdzisław Tłumski.
(pomijam rzecz wydaną w 2008 przez Hachette w serii Biblioteka Filozofów, bo to jakieś nieporozumienie jest i trudno je traktować poważnie.)

Tytuł taki nawiązuje, chcąc nie chcąc, do dialogów Platona, a starożytni konfucjaniści chińscy raczej nie zamierzali, aby ich kojarzyć z filozofami starożytnej Grecji.

Ponad to zbiór ten nie składa się tylko z dialogów, a wręcz głównie z niedialogów się składa: w zdecydowanej większości mamy bowiem do czynienia z pojedynczymi sentencjami, zwłaszcza wypowiedzianymi przez Konfucjusza i wyrwanymi z jakiegokolwiek kontekstu.

Tytuł Dialogi konfucjańskie zadomowił się jednak na dobre w polskiej tradycji i nic go już chyba z niej nie wymiecie. Mimo wszystko postanowiłem jednak nadać mojemu przekładowi tytuł bardziej odpowiedni merytorycznie a zarazem wierniejszy tytułowi chińskiemu: Rozważania. Choć nie wykluczone, że jeszcze zmienię zdanie, zanim ukaże się wersja książkowa.

Narrację, występującą między wypowiedziami bohaterów, tłumaczę za pomocą didaskaliów, stosując czas teraźniejszy (w języku chińskim czas gramatyczny nie występuje) niezależnie od tego, czy zdarzenie zachodzi w czasie udzielania danej wypowiedzi czy też zaszło wcześniej. Wydarzenia z przeszłości można wyobrazić sobie jako retrospekcję odgrywaną na scenie przez aktorów, zanim pojawią się na niej nasi bohaterowie, aby wypowiedzieć swoje kwestie.

W Rozważaniach jak i w całej literaturze konfucjańskiej występują pewne terminy filozoficzne, które nie mają jednoznacznych odpowiedników ani w polskiej kulturze, ani też w języku Polaków. Wybór konkretnego słowa polskiego, zależy więc w sumie od widzimisię tłumacza. Nie zawsze też możliwe jest tłumaczenie tego samego terminu chińskiego, jednym i tylko jednym odpowiednikiem w każdym przypadku i kontekście, w jakim termin ten występuje w oryginale.

Poniżej podaję terminy chińskie oraz ich polskie odpowiedniki, których używam.

   Termin chiński       Mój przekład   

(lǐ)
kurtuazja,
obyczaj,
zwyczaj,
grzeczność,
styl i klasa

(dào)
zasada,
reguła,
(słuszna) droga,
metoda,
prawość,
maniery

(rén)
życzliwość

(xiào)
miłość synowska,
miłość do ojca,
miłość do rodziców
弟[悌]
(tì)
miłość braterska,
miłość do braci,
miłość do rodzeństwa

(xián)
zacność,
człowiek zacny
君子
(jūn zǐ)
człowiek prawy;
władca

(chén)
sługa;
minister;
domownik
小人
(xiǎo rén)
człowiek marny;
poddany,
prosty lud

(zhōng)
lojalność,
godzien zaufania,
wierny,
wierność,

(xìn)
zaufanie,
wiara,
ufność,
ufny

(cí)
miłość ojcowska,
miłość do syna,
miłość do dzieci,
miłość rodzicielska

(yì)
słuszny,
słuszność,
sprawiedliwość,
sprawiedliwy;
powinność

(dé)
cnota,
cnotliwy
知[智]
(zhì)
mądrość,
mądry,
wiedza
中庸
(zhōng yōng)
doktryna środka,
złoty środek

  Zamieszczony na tej witrynie przekład nie zawiera przypisów. Niektóre sentencje i dialogi mogą się jednak okazać trudne lub wręcz niemożliwe do zrozumienia bez pewnych wyjaśnień kulturowo-historycznych. Przypisy, a jest ich ponad 200, dostępne są w wersji książkowej.

Wydanie papierowe (w miękkiej okładce) cover.jpg, 18kB

Książka: Rozważania (Dialogi konfucjańskie) w sklepie wydawcy − Createspace.com

Książka: Rozważania (Dialogi konfucjańskie) w sklepie Amazon.com  

Wydania elektroniczne MOBI, EPUB i PDF PDF o wymiarach 90x120mm, dostosowany do czytania na czytnikach 6-calowych, np. Kindle Keyboard:

MOBI: Rozważania (Dialogi konfucjańskie) w sklepie RW2010.pl

PDF: Rozważania (Dialogi konfucjańskie) w sklepie RW2010.pl

EPUB: Rozważania (Dialogi konfucjańskie) w sklepie RW2010.pl

Wersja książkowa zawiera dodatkowo krótki życiorys Konfucjusza oraz ponad 200 przypisów.

Bibliografia

Zhū Xī [朱熹], Zbiór komentarzy do rozdziałów i zdań czteroksięgu [四書章句集注], Pekin, Zhonghua, 1983.

Hé Yàn [何晏], Xíng Bǐng [邢昺], Sūn Tóngyuán [孙同元], Komentarze i objaśnienia do „Rozważań” [論語注疏], [w:] Komentarze i objaśnienia do trzynastoksięgu pochodzące z pałacu Wuying [武英殿十三經注疏], Pekin, Zhonghua, 2009.

Zhāng Yǒuchí [張有池] (wyd.), Czteroksiąg z opracowaniem [四書讀本], Yonghe, Zhiyang, 1998.

Hán Zhàoqí [韓兆琦] (red.), Zapiski historyka z nowym przekładem [新譯史記], Tajpej, Sanmin, 2008.

 

bar.png, 541B

Pozostałe rozdziały

I Uczę się pilnie 學而第一
II Jeśli kto rządzi 為政第二
III Kto osiem rzędów 八佾第三
IV Tam gdzie życzliwi 里仁第四
V Gongye Chang 公冶長第五
VI Ran Yong 雍也第六
VII Ja opisuję 述而第七
VIII Taibo 泰伯
IX Konfucjusz rzadko 子罕第九
X W rodzinnej wiosce 鄉黨第十
XI Kiedyś z początku 先進第十一
XII Yan Hui 顏淵第十二
XIII Zhong You 子路第十三
XIV Yuan Xian pyta 憲問第十四
XV Książę Ling z Wei 衛靈公第十五
XVI Ji Kang 季氏第十六
XVII Yang Huo 陽貨第十七
XVIII Wicehrabia z Wei 微子第十八
XIX Zhuansun Shi 子張第十九
XX Yao 堯曰第二十

Copyrights for the Polish translation by: Jarosław Zawadzki ::  Tłumaczenia: chiński-polski